Język

Małgorzata Anna Woch, PANTA RHEI…

Zapewne każdy z nas zna słynne powiedzenie “Wszystko płynie i nie stoi w miejscu” jednego z wielkich filozofów greckich – Heraklita z Efezu, żyjącego na przełomie VI i V w. p.n.e. Był on autorem pism kosmologicznych, politycznych i teologicznych. Nazwany został „Płaczącym Filozofem” ze względu na samotne życie, trudny do zrozumienia styl i wariabilistyczną koncepcję świata oraz człowieka, według której otaczająca nas rzeczywistość jest niepewna, niestała. Pisał w taki sposób, by mogli zrozumieć go nieliczni. Najbardziej znamiennym elementem filozofii tegoż myśliciela jest idea zmiany, jako centralnego elementu świata, stąd też owo stwierdzenie „wszystko płynie i nic nie stoi w miejscu”; „niepodobna wstąpić dwa razy do tej samej rzeki”.
Innym sławnym filozofem, którego myśli przetrwały wieki, jest Pitagoras znany również ze swoich matematycznych odkryć, żyjący na przełomie VI i V w. p.n.e. Oto niektóre z jego powiedzeń, jakie dziś funkcjonują w języku:
Liczby rządzą światem
Myślę, więc jestem
Muzyka ziemska jest odbiciem muzyki sfer
Naucz się śmiać z siebie, abyś się uśmiechał do innych
Nic w nadmiarze

Następnie Demokryt, żyjący na przełomie V i IV w. p.n.e., filozof zainteresowany teorią atomu, według której cała przyroda składa się z drobnych niepodzielnych cząstek nazwanych atomami znajdującymi się w ciągłym ruchu. Warto przytoczyć kilka myśli owego filozofa, które są mniej lub bardziej znane:
Człowiekowi mądremu cała ziemia jest dostępna, gdyż ojczyzną szlachetnej duszy jest cały świat
Nie warto by żyć, gdyby się nie miało ani jednego dobrego przyjaciela’
Niecnego czynu nie ukryją piękne słowa, a oszczerstwa nie zabrudza szlachetnego.

Tales z Miletu, żyjący na przełomie VII i VI w. p.n.e., to grecki filozof, matematyk, astronom, inżynier, polityk, podróżnik i kupiec zaliczany do siedmiu mędrców starożytnej Grecji:
Kropla drąży skałę
Lekarstwem dla chorej duszy jest dobre słowo
Najtrudniej poznać samego siebie
Nieszczęśliwy ten, kto poniechał nadzieję

Warto wspomnieć o Safonie, żyjącej na przełomie VII i VI w. p.n.e. Pochodziła ona z wyspy Lesbos, z zamożnej arystokratycznej rodziny. Oto niektóre z jej myśli, które funkcjonują w formie powiedzeń w dzisiejszym języku:
Dla krótkowidza i strach bywa drogowskazem
Dobrych ludzi nikt nie zapomina
Ironia jest potwierdzeniem pustki
Przyjaźń jest subtelną rozkoszą szlachetnych dusz
Uroda cieszy tylko oczy, dobroć pięknym cię czyni

Chyba każdy z nas pamięta z dzieciństwa bajki Ezopa, greckiego bajkopisarza żyjącego w VI w p.n.e. Pochodził on z Azji Mniejszej. Początkowo przebywał jako niewolnik na wyspie Samos, później stał się doradcą króla Lidii, Krezusa. Znany jest twórca bajki zwierzęcej, w której bohaterami są zwierzęta. Z pozoru jego bajki wydają się zabawne, zawierają jednak gorzką prawdę o życiu. Oto niektóre z jego myśli, które funkcjonują w języku:
Boga nie można oszukać,
Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci,
Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta,
Jedna jaskółka nie czyni wiosny,
Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada,
Zgoda buduje, nienawiść rujnuje,
Zniszcz ziarno zła, bo wyrośnie i zniszczy ciebie.

Warto też wspomnieć tutaj kilka myśli znanego wszystkim Seneki – żyjącego na przełomie I w. p.n.e a I w. n.e., poety, retora, filozofa, o którym mówi się, iż jego filozofia wywarła wpływ na chrześcijaństwo. Oto kilka z jego sentencji pochodzących ze zbioru Myśli:
Wszystko, co potępiamy u innych, znajdziemy we własnej duszy (III 26.4),
Człowiek szczęśliwy jest zadowolony ze swoich czasów, jakiekolwiek by one były, i przychylny swojej kondycji. Szczęśliwy jest, komu rozum każe doceniać wszelkie warunki egzystencji (6.2),
Nikt nie może długo nosić maski, a ten, kto udaje, prędko wraca do swojej prawdziwej natury (I 1.6).

Na koniec chciałam zamieścić kilka cytatów łacińskich funkcjonujących w języku polskim, takich jak:
Ab ovo (Od początku),
Aurea dicta (Złote słowa),
De mortuis nihil nisi bene (O zmarłych – tylko dobrze),
Cognosce te ipsum (Poznaj samego siebie),
Nota bene (Zwróć uwagę na to, że),
Ad hoc (Doraźnie),
A priori (Bez zapoznania sie z faktami),
Prima Aprilis,
Vice versa,
In vitro,
Alibi,
Post mortem.

W starożytności poeci i filozofowie bawili się językiem tak, by w możliwie krótkiej formie przekazać maksimum treści. W ówczesnych czasach sentencji powstawało bardzo dużo. Mimo dwóch tysięcy lat dzielących nas od autorów tych sentencji można wyciągnąć wnioski bardzo ważne dla nas dzisiaj. Często znamy wiele z tych aforyzmów w języku polskim nie zdając sobie sprawy z tego, że funkcjonowały one już w starożytnym Rzymie. To kolejna oznaka żywotności owego języka, który przecież do końca XVIII w. był stosowany powszechnie w Europie jako język komunikacji międzynarodowej, nauki, kultury i sztuki.

 


  1. Krezus-ostatni król Lidii, kraju na zachodzie Azji Mniejszej. Był mecenasem poetów, uczonych
    i filozofów. Panował od około 560 r. p.n.e. Skarby, gromadzone przez Krezusa w Sardes z kopalń złota i wymuszanych danin, stały się przysłowiowe. Jego imię jest obecnie synonimem bogacza.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.