Historia

Powstanie Mahdiego w Sudanie

Tekst: Katarzyna Łuszczak

 

Powstanie Muhammada Ahmada, który przybrał imię Mahdi, trwało w latach 1881-1899 i zwane jest przez Sudańczyków mahdiją (1). Jednak zanim przyjrzymy się powstaniu, należy w skrócie przytoczyć tło historyczne Sudanu, by lepiej zrozumieć, co było przyczyną działań Muhammada.

Początki państwowości w Sudanie sięgają dwóch tysięcy lat przed naszą erą, gdy władcy egipscy podbili te tereny. Przez wieki władza na obszarze Sudanu zmieniała się, a dominację zdobywały inne królestwa. Około VII wieku dotarło tam chrześcijaństwo, które z czasem zostało główną religią ówczesnych państw (połączone utworzyły Królestwo Nubijskie). W 652 roku Arabowie zaczęli atakować królestwo, podpisali z Nubijczykami baqt (traktat handlowo-pokojowy), w wyniku którego oba państwa stały się równorzędnymi partnerami. Jednak od połowy XIII wieku między Nubią a Egiptem, rządzonym przez dynastię Mameluków, nastąpiło pasmo wojen, w wyniku których w 1323 roku z tronu zdjęty został ostatni chrześcijański król. Od tego momentu nastąpiła powolna islamizacja kraju oraz mieszanie się kultur. Do ostatecznego podboju Sudanu przez Egipt doszło na początku XIX wieku. Państwo byłych faraonów z kolei trafiło w ręce osmańskich Turków. Muhammad Ali, ówczesny władca Egiptu, w 1820 roku wysłał wojska na Sudan. Egipska armia brutalnie obchodziła się z tubylcami, co skończyło się wybuchem powstania, krwawo tłumionego aż do 1826 roku. Do dziś tamten okres jest wspominany przez ludność sudańską jako czas potwornego terroru, wyzysku i rozwoju niewolnictwa (2).

W pierwszej dekadzie XIX wieku zaogniają się stosunki Egiptu i mocarstw europejskich, które doprowadzają do umocnienia w Egipcie swych wpływów, a w końcu zwierzchnictwa i dominacji Wielkiej Brytanii (3). W tym okresie Sudan był pod kontrolą Egiptu tylko na papierze. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych narastały nastroje antyeuropejskie i antyegipskie, nawoływano również do wystąpienia przeciwko wszystkim niewiernym. Do Sudanu dochodziły pogłoski ze świata islamskiego o próbach zrzucenia obcej dominacji. Hasła te natrafiły na podatny grunt, z którego narodził się Muhammad Ahmad zwany Mahdim (4).

Pod koniec XIX wieku na arenę w wyzyskiwanym przez Brytyjczyków Sudanie wkroczył Muhammad Ahmad ibn as Sayyid Abd Allah, który porwał setki wyznawców. Obiecał, że przegoni Turków i przywróci islamowi jego pierwotny charakter (5). Jako młody człowiek studiował Koran i sam stał się szejkiem. Podróżując po Sudanie doszedł do wniosku, że tylko odnowa wiary, wraz z przepędzeniem okupantów z ich ziem, może zjednoczyć liczne sudańskie plemiona (6). Muhammad nazwał siebie „niewolnikiem Boga”, który kazał mu nawrócić kraj na prawdziwą wiarę. Ogłosił jihad przeciwko okupantom i niewiernym (7).

Mimo że dla Mahdystów ważne były aspekty polityczne powstania, to jednak kwestie religijne miały dla nich nadrzędną pozycję, która napędzała ich ruch (8). Muhammad zaczął mianować się Al Mahdim al Muntazarem (czyli mahdim), zesłanym przez Boga by przygotował świat na drugie przyjście proroka Isy (Jezusa). Mahdi proponował powrót do prymitywnego, wczesnego islamu poprzez bardziej dosłowne odczytanie Koranu.

W styczniu 1885 roku mahdyści zdobyli stolicę – Chartum. Po zmasakrowaniu dużej ilości mieszańców, Mahdi wkroczył do miasta. Ansarska armia mahdystów, podbiła Sudan, pozostawiając w rękach Brytyjczyków i Egipcjan wyłącznie Sawakin i Wadi Halfę (9). Sześć miesięcy po zdobyciu  Chartumu, Mahdi zmarł na tyfus. Początkowo kraj mahdystów rządzony był jak militarny obóz. Prawo szariatu forsowało nakazy islamu i idei Mahdiego. Ostatecznie powstanie upadło w 1899, gdy połączone armie egipsko-brytyjskie pokonały mahdystów w bitwie pod Omdurmanem.

Należy też wspomnieć, że plemiona południowego Sudanu, nie witały Mahdystów z otwartymi ramionami. Pragnęły uwolnić się z pod panowania egipskich rządów, które krwawo tłumiły wszelkie bunty. Zabijano wodzów plemion, rozkradano bydło i zwierzęta domowe, niszczono plony i porywano ludzi, sprzedając ich jako niewolników. Jednak Afrykanie w podobny sposób postrzegali Mahdystów, którzy chcieli narzucić na nich nowy, religijny porządek, niszcząc resztki plemiennych obyczajów i tradycji. Mimo że panowanie wyznawców Mahdiego nie trwało długo, to jednak fanatyzm i nieprzejednana natura sprawiły, że interpretowano ich rządy, tak samo, jeśli nie i gorzej, jak panowanie Egipcjan i Europejczyków (10).

Mahdi jest postrzegany jako jeden z największych religijnych przywódców w świecie islamskim. Jego rewolucja była historycznym kamieniem milowym, który miał ogromny wpływ na rozwój islamu w tym kraju. Monarchia Mahdiego, mimo że krótkotrwała, oraz jego sukces w walce z kolonialnymi siłami były inspiracjami dla wielu islamskich przywódców i filozofów (11), ucieleśnieniem prawdziwej „idei mahdiego”. Za to dla Europejczyków był fanatykiem  religijnym, fałszywym prorokiem i okrutnikiem, który na długo zagościł w literaturze Europejskiej (12), a nawet w polskich dziełach, chociażby W Pustyni i w puszczy Henryka Sienkiewicza.

 


(1) Gazda Daniel, Powstanie Mahdiego 1881-1899; Dom Wydawczyni Bellona, str. 5.

(2) Gazda Daniel, Powstanie Mahdiego 1881-1899; Dom Wydawczyni Bellona, str. 10-23.

(3) Gazda Daniel, Powstanie Mahdiego 1881-1899; Dom Wydawczyni Bellona, str. 29, 35, 39.

(4) Andrzej Bartnicki, Egipt-Sudan w polityce Wielkiej Brytanii 1882-1936; Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, str. 87-91, wersja ebook.

(5)  Thomas Ofcansky, Sudan. The Mahdiyah, 1884-98.

(6) Gazda Daniel, Powstanie Mahdiego 1881-1899; Dom Wydawczyni Bellona, str. 61, 62.

(7) Tamże, str. 64.

(8) Robert O. Collins, Revolution In the Sudan. Essays on the Sudan, Southern Sudan, and Farfur 1962-2004; Tsehai Publishers, 2005, str. 178.

(9) Thomas Ofcansky, Sudan. The Mahdiyah, 1884-98.

(10) Robert O. Collins, Civil Wars and Revolution in the Sudan: Essays on the Sudan, Southern Sudan and Darfur, 1962 – 2004, Tsehai Publishers, 2005, str. 181.

(11) Shaul Shaw, The Red Sea Terror Triangle: Sudan, Somalia, Yemen and Islamic Terror, Transaction Publishers 2011, str. 158.

(12) Richard Leslie Hill, Al. Mahdi, Encyclopedia Britannica, online: [link]

 

Bibliografia:

Andrzej Bartnicki, Egipt-Sudan w polityce Wielkiej Brytanii 1882-1936; Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.

Robert O. Collins, Civil Wars and Revolution in the Sudan: Essays on the Sudan, Southern Sudan and Darfur, 1962 – 2004; Tsehai Publishers, 2005.

Robert O. Collins, Sudan. Islamic Movments and Religious Orders.

Daniel Gazda, Powstanie Mahdiego 1881-1899; Dom Wydawniczy Bellona, 2004.

Richard Leslie Hill, Al. Mahdi; Encyclopedia Britannica, online: [link]

Konrad Piskała, Sudan: czas bezdechu; Wydawnictwo W.A.B., Warszawa

Thomas Ofcansky, Sudan. The Mahdiyah, 1884-98.

Thomas Ofcansky, Sudan. The Khalifa.

Shaul Shawn, The Red Sea Terror Triangle: Sudan, Somalia, Yemen and Islamic Terror, Transaction Publishers, 2011

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.