Historia

Wojownicy Azteków

Tekst: Katarzyna Łuszczak

Aztekowie nadciągnęli z północy, najeżdżając pierwotnych mieszkańców Ameryki Środkowej. Około roku 1300 zdobyli tereny dzisiejszego Meksyku, obalając panowanie Tolteków oraz tworząc własne państwo (1). Skąd jednak wzięła się nazwa nowoprzybyłego ludu? Według zachowanych przekazów, grupy z Doliny Meksyku miały pochodzić z mitycznego Aztlanu, tłumaczonego na Miejsce Czapli lub Miejsce Białości. Nazwa „Aztekowie” pojawia się w badaniach od XVIII do XX wieku i w tym okresie odnosi się tylko do Mexików, budowniczych i mieszkańców Tenochtitlanu. Współcześnie tego terminu używa się jako ogólnego określenia społeczności posługujących się językiem nahuatl i współtworzących centralny obszar dawnego azteckiego imperium (2).

Aztekowie na podbitych terenach stosowali system rządów, które możemy nazwać „tanim imperium”. W jego ramach podbite ludy mogły nadal rządzić samodzielnie tak długo jak dostarczały zwycięzcom daninę. Azteccy władcy zapewniali podbitym rodzaj ochrony. Samo imperium utrzymało się przez sto lat, zanim zostało podbite przez europejskie mocarstwa (3).

Przyjrzyjmy się przez chwilę silnie zhierarchizowanemu i zróżnicowanemu społeczeństwu azteckiemu. Najwyżej stała arystokracja, której pozycja była silnie uregulowana przez prawo. Przynależność do niej była oparta na pochodzeniu od pierwszego władcy Acamapichtli. Na ilość arystokratów miała wpływ poligamia oraz możliwość dziedziczenia po ojcu ale także po matce. Pozycje często były dziedziczone z ojca na syna, a niektórzy pełnili dodatkowe funkcje wojskowe lub sądownicze. Źródłem dochodów panów była siła robocza pracująca na ziemskich majątkach oraz pobieranie danin. Ich bogactwo było widoczne w zbytkowych kompleksach pałacowych, pełniących równocześnie funkcje budynków administracyjnych. Najliczniejszą grupą było zróżnicowane pod względem posiadania pospólstwo (macehualtin), które powiązane było z arystokracją ciągiem wielu zobowiązań  takich jak daniny, prace na rzecz panów i pomoc przy wielkich projektach publicznych. Najniżej stali niewolnicy, którzy wpadali w niewolę z powodu długów, niepłacenia trybutu, przestępstwa lub braku środków do życia. Niewolnicy zachowywali wiele swobód, mogli też wykupić się z niewoli (4). Trzeba pamiętać, że wszystkie stany były pochodnymi kapłanów lub wojowników. Dzieci były oddawane do szkół kapłańskich lub wojskowych. Po skończeniu szkolenia adept mógł dalej iść ścieżką wojownika lub kapłana albo zmienić zawód. Jednak brak sukcesów lub potrzebnych umiejętności mógł zepchnąć osobę do niższej grupy i pozbawić ją możliwości awansu. Z drugiej strony, wykazanie się na polu bitwy skutkowało zdobyciem wysokiego stanowiska. Przed schyłkowym okresem imperium azteckiego, gdy szlachectwo stało się dziedziczne, awans w hierarchii dzięki umiejętnościom nie był niczym niecodziennym (5).

Jednak nie da się ukryć, że klasą, która pierwsza przychodzi na myśl gdy poruszany jest temat Azteków, są wojownicy. Zachowane dokumenty wskazują, że to właśnie wojownicy, zdobywający rangi wojskowe po swych bitewnych osiągnięciach, byli odpowiedzialni za podtrzymywanie i odnawianie społecznego życia. Możemy znaleźć hiszpańskie świadectwa podziwiające kunszt wojenny Azteków. Wychwalające przede wszystkim karność, technikę żołnierzy, przedstawiających imponujący widok w walce (6). Bitwy były zaciekłe, głośne i niebezpieczne. Wojownicy dzielili się w pary lub grupki i próbowali schwytać arystokratów. Po zdobyciu miasta i spaleniu głównej świątyni, przeliczano jeńców i zabitych, dzielono łupy, karano tych, którzy okazali strach lub zawiedli w walce (7).

Azteckim chłopcom rola wojowników była przypisywana zaraz po urodzeniu. Po odcięciu pępowiny akuszerka witała nowonarodzonego wojennym okrzykiem. Doświadczony wojownik zabierał pępowinę i zakopywał ją na polu walki. Kapłan przekuwał kilka dni po przyjściu chłopca na świat jego dolną wargę, w którą wkładano przetyczkę wargową (8). Chłopcy uczęszczali do szkół od szóstego do trzynastego roku życia. Młodzieńcy kształcili się w historii, arytmetyce, astronomii i wojskowości, a doświadczeni starsi żołnierze uczyli ich posługiwania się bronią. Od piętnastego roku życia, chłopcy mogli nosić zapasy i broń doświadczonych wojowników (9), obserwując poczynania starszych. W czasie drugiego uczestniczenia w wojnie, młody adept brał już czynny udział w walce. Aztecka walka polegała na serii równoczesnych pojedynków, a jej celem było schwytanie jak największej ilości arystokratów, których można było poświęcić w ofierze. Każdorazowe pochwycenie jeńca podwyższało status wojownika, pozwalało również na założenie odpowiednich ozdób, takich jak przepaska biodrowa, kolorowego płaszcza, przetyczki wargowej, piór (10).

Bronią azteckich wojowników była przede wszystkim drewniana włócznia z obsydianowym ostrzem. Używano także miotaczy oszczepów, łuków czy proc. Zbroje były tworzone z lekkich materiałów, takich jak np. bawełna. Na nich wojownicy nosili wzorzyste płaszcze dekorowane piórami. Najsłynniejszymi i najbardziej cenionymi wojownikami byli mężczyźni ubrani w skóry jaguarów oraz wojownicy z piórami orłów.

 

Azteccy wojownicy wzbudzali podziw i zazdrość. Na ich klasę zostało nałożonych wiele zakazów, takich jak wstrzemięźliwość seksualna czy abstynencja od alkoholu. Niepodporządkowanie się nakazom i złamanie reguł mogło skutkować wykluczeniem z grupy czy publicznym poniżeniem.

W religii państwa azteckiego ważną pozycję zajmował bóg Huitzilopochtli. Czczenie tego bóstwa było bardzo istotnym elementem imperialnej ideologii azteckiej, w której wojna i ofiara z serc, a także krwi pojmanych wojowników (życiodajny pokarm dostarczany Słońcu), stały się koniecznym warunkiem dla dalszej egzystencji i harmonii wszechświata (11). Poświęcani ludzie byli zwani przez Azteków kielichami, z których pili bogowie. W jednym z rytuałów, jeniec miał stoczyć pojedynek z wybranymi żołnierzami przeciwnika. Uzbrojony w maczugę, która zamiast ostrzy miała pióra, musiał odpierać ataki mężczyzn posługujących się normalną bronią. Tak atakowano jeńca, by ponacinać jego skórę i by obficie spłynął krwią.

Gdy ostatecznie upadał, pozbawiano go serca, które następnie spalano w hołdzie dla Huitzilopochtli (12). Uciskane i doprowadzone do ostateczności plemiona meksykańskie, w końcu stanęły po stronie hiszpańskich konkwistadorów. Indiańska pomoc była jednym z kluczowych powodów przez które Hiszpanom udało się podbić Tenochtitlán w 1521 roku oraz ostatecznie zniszczyć azteckie imperium (13).

 

 


(1) Encyklopedia Powszechna tom 2, Wydawnictwo Gutenberga, Warszawa 1994, wydanie drugie, str. 83.

(2)  J. Olko, Aztekowie – Między mitem a historią, Wielka Historia Świata 1359-1492, Pinnex, Kraków 2002, str. 263.

(3)  R. Draper, Tajemniczy Aztek, National Gographic, nr 12 (135) Grudzień 2010, str. 70.

(4)  J. Olko, Meksyk przed konkwistą, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2010, str. 121-124.

(5)  R. Bomba, Ciało i cielesność w społeczeństwie Azteków, str 22.

(6)  D. Carrasco, Daily life of the Aztecs: People of the Sun and Earth, Westport Conn., London 1998, str. 137.

(7)  D. Carrasco, Daily life of the Aztecs: People of the Sun and Earth, Westport Conn., London 1998, str. 137-141.

(8)  R. Bomba, Ciało i cielesność w społeczeństwie Azteków, str 23.

(9)  M. Englar, Aztek Warriors, Capstone, 2008, str. 12, [online], dostęp: 07.02.2014, [link]

(10)  R. Bomba, Ciało i cielesność w społeczeństwie Azteków, str. 24.

(11) J. Olko, Aztekowie- Między mitem a historią, Wielka Historia Świata 1359-1492, Pinnex, Kraków 2002, str 267.

(12) K. Kęciek, Gwiezdne wojny Azteków, Przegląd, 32/2012, , [online], dostęp: 07.02.2014, [link]

(13) K. Kęciek, Gwiezdne wojny Azteków, Przegląd, 32/2012, , [online], dostęp: 07.02.2014, [link]

BIBLIOGRAFIA

1. Radosław Bomba, Ciało i cielesność w społeczeństwie Azteków, [online], dostęp: 07.02.2014, http://wiedzaiedukacja.eu/wp-content/uploads/2008/06/radoslaw-bomba-cialo-i-cielesnosc-w-spoleczenstwie-aztekow.pdf
2. David Carrasco, Daily life of the Aztecs: People of the Sun and Earth, Westport Conn., London 1998.
3. Robert Draper, Tajemniczy Aztek, National Gographic, nr 12 (135) Grudzień 2010.
4. Encyklopedia Powszechna tom 2, Wydawnictwo Gutenberga, Warszawa 1994, wydanie drugie.
5. Mary Englar, Aztek Warriors, Capstone, 2008, [online], dostęp: 07.02.2014, [link]
6. Krzysztof Kęciek, Gwiezdne wojny Azteków, Przegląd, 32/2012, [online], dostęp: 07.02.2014, [link]
7. Justyna Olko, Aztekowie – Między mitem a historią, Wielka Historia Świata 1359-1492, Pinnex, Kraków 2002.
8. Justyna Olko, Meksyk przed konkwistą, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2010.
9. Mary Tucker, Mayans&Aztecs, Lorenz Educational Press, 2002, str. 36, [online], dostęp: 07.02.2014, [link]

Rysunki
Rys. 1 [online], dostęp: 07.02.2014 [link]
Rys. 2 [online], dostęp: 07.02.2014 [link]
Rys. 3 [online], dostęp: 07.02.2014 [link]

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.